ix.in.gr
Μάης 1968
Εισαγωγή
Τα γεγονότα
Ανήσυχος πλανήτης
Ο Μάης στο Παρίσι
Βίντεο - INA
Βίντεο: Εξέγερση παντού
Φωτογραφικό αρχείο
Ερμηνείες
Eric Hobsbawm
Αναστ. Βιστωνίτης
Στάθης Καλύβας
Αντώνης Λιάκος
Ηρ. Μπογδάνος
Παν. Νούτσος
Κων. Τσουκαλάς
Δημήτρης Ψυχογιός
Hμουν κι εγώ εκεί
Paul Auster
Σπύρος Καβουνίδης
Μάκης Καβουριάρης
Γιάννης Καρτάλης
Ζ.Παπαδημητρίου
Τίτος Πατρίκιος
Γιάννης Πυργιώτης
Αννα Φραγκουδάκη
Πρωταγωνιστές
Daniel Cohn-Bendit
Bensaid & Krivine
Ελλάδα
Αλέκος Παναγούλης
Κηδεία Παπανδρέου
Χουντικό σύνταγμα
Ωνάσης-Τζάκι
Το πρώιμο 1968
Κόσμος
Αμερικανικός Μάης
Γερμανικός Μάης
Πόλεμος του Βιετνάμ
Γερμανικός απολογισμός
Ματωμένοι Ολυμπιακοί
Αχρηστοι άνδρες
Μυθικά σουτιέν
Κινηματογράφος
Κιούμπρικ «2001»
Zabriskie Point
«Εάν…»
Ζαν Λυκ Γκοντάρ
Αντιφυλετικά Οσκαρ
Οι Κάνες απεργούν
Μουσική
The Beatles
Janice Joplin
Ελβις Πρίσλεϊ
Εξόριστα τραγούδια
Ζ.Παπαδημητρίου
Το κίνημα και οι ιδέες του Μαρκούζε
Παρασκευή, 2 Μαΐου 2008
Σε αντίθεση με τον Μάη του ΄68 στο Παρίσι, όπου το κίνημα διαμαρτυρίας των φοιτητών εξελίχθηκε σε λαϊκή εξέγερση, στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, παρά τη δυναμική που ανέπτυξε, δεν κατόρθωσε να αγγίξει, έστω και συναισθηματικά, τους απλούς πολίτες, οι οποίοι, με λίγες ίσως εξαιρέσεις κράτησαν μάλλον εχθρική στάση καθώς η ραγδαία αναπτυσσόμενη οικονομία της χώρας (το γερμανικό «οικονομικό θαύμα») είχε ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, την ιδεολογική ενσωμάτωση των εργαζομένων στο σύστημα.

Θα ήταν, ωστόσο, λάθος να θεωρήσει κανείς την εμφάνιση του γερμανικού φοιτητικού κινήματος διαμαρτυρίας «κεραυνό εν αιθρία». Μια σειρά γεγονότα, όπως οι κινητοποιήσεις συνδικαλιστών και διανοουμένων ενάντια στην ψήφιση των «νόμων εκτάκτου ανάγκης», η εμφάνιση της Εξωκοινοβουλευτικής Αντιπολίτευσης (ΑΡΟ), οι διαδηλώσεις ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ κτλ. είχαν προλειάνει το έδαφος. Αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ΄60 τόσο η ριζοσπαστική Σοσιαλιστική Γερμανική Φοιτητική Ενωση (SDS) όσο και η Σοσιαλδημοκρατική Φοιτητική Ενωση (SΗΒ), η φοιτητική οργάνωση δηλαδή του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Γερμανίας (SΡD), είχαν ξεκινήσει τον αγώνα τους ενάντια στον συντηρητισμό του καθηγητικού κατεστημένου με το γνωστό σύνθημα «Κάτω από τις τηβέννους κρύβεται μούχλα χιλίων ετών»! Προπύργια του φοιτητικού κινήματος υπήρξαν το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Δυτικού Βερολίνου και το Πανεπιστήμιο της Φραγκφούρτης.

Η ριζοσπαστικοποίηση του φοιτητικού κινήματος με επικεφαλής τη Σοσιαλιστική Γερμανική Φοιτητική Ενωση (SDS) επήλθε με τον θάνατο του φοιτητή Μπένο Ονεζοργκ στις 2 Ιουνίου 1967, ο οποίος δολοφονήθηκε μπροστά από το Δημαρχείο Σένεμπεργκ του Δυτικού Βερολίνου, όταν χιλιάδες διαδηλωτές διαμαρτύρονταν ειρηνικά ενάντια στην παρουσία του σάχη της Περσίας, επίσημου προσκεκλημένου της γερμανικής κυβέρνησης.

Η σορός του Ονεζοργκ μεταφέρθηκε συνοδεία χιλιάδων αυτοκινήτων από το Δυτικό Βερολίνο στη γενέτειρά του, κοντά στην πόλη του Ανοβέρου, όπου και θάφτηκε. Στο επίκεντρο των συζητήσεων του συνεδρίου «Πανεπιστήμιο και δημοκρατία: Προϋποθέσεις και οργάνωση της Αντίστασης», που έγινε στο Ανόβερο αμέσως μετά την κηδεία του φοιτητή και στο οποίο συμμετείχαν περισσότεροι από 5.000 φοιτητές, βοηθοί και καθηγητές από όλα τα πανεπιστήμια της χώρας, βρέθηκε το θέμα της βίας ενάντια στο κατεστημένο, όπου διασταύρωσαν τα ξίφη τους ο καθηγητής Γιούργκεν Χάμπερμας και τα ηγετικά στελέχη της Σοσιαλιστικής Γερμανικής Φοιτητικής Ενωσης (SDS) Ρούντι Ντούσκε και Χανς-Γιούργκεν Κραλ, οι οποίοι και διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο καθ΄ όλη τη διάρκεια του φοιτητικού κινήματος διαμαρτυρίας. Ο καθηγητής Γιούργκεν Χάμπερμας κατηγόρησε τους συνομιλητές του για «αριστερό φασισμό», γεγονός που προκάλεσε θύελλα διαμαρτυριών μεταξύ των φοιτητών. Εκτοτε η σχέση του με το φοιτητικό κίνημα υπήρξε προβληματική και συχνά διφορούμενη.

Οι θεωρητικοί του κινήματος

Σχετικά με την εξέλιξη του φοιτητικού κινήματος διαμαρτυρίας από ιδεολογική άποψη, ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συμβολή των θεωρητικών του Ινστιτούτου Κοινωνικής Ερευνας («Κριτική Σχολή της Φραγκφούρτης») στο Πανεπιστήμιο της Φραγκφούρτης και συγκεκριμένα των καθηγητών Μαξ Χόρκχαϊμερ, Τέοντορ Βίζεγρουντ Αντόρνο και Χέρμπερτ Μαρκούζε. Ο τελευταίος, μάλιστα, με αφορμή τον πόλεμο του Βιετνάμ, επηρέασε με το θεωρητικό του έργο όχι μόνο το γερμανικό αλλά και το αμερικανικό κίνημα διαμαρτυρίας, καθ΄ ότι υπήρξε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο στην Καλιφόρνια. Σε αντίθεση με τους καθηγητές Αντόρνο και Χόρκχαϊμερ που διαφοροποιήθηκαν σε ό,τι αφορά τα θεωρητικά προτάγματα και τις πρακτικές της Σοσιαλιστικής Γερμανικής Φοιτητικής Ενωσης (SDS), η επίδραση του Χέρμπερτ Μαρκούζε στο κίνημα διαμαρτυρίας υπήρξε πράγματι καταλυτική. Σε ημερίδα που έγινε στο Μεγάλο Αμφιθέατρο του «Ελεύθερου Πανεπιστημίου» του Δυτικού Βερολίνου από τις 10 ως τις 13 Ιουλίου 1967 ο Μαρκούζε σε μια σειρά διαλέξεων με θέμα «Το τέλος της ουτοπίας» ανέπτυξε την άποψή του για τη βία αναλύοντας με συνεκτικό τρόπο τη σχέση μεταξύ φυσικού δικαίου και του δικαιώματος στην αντίσταση, άποψη που αποτέλεσε έκτοτε βασικό σημείο αναφοράς του αριστερού φοιτητικού κινήματος διεθνώς. Στην εκδήλωση αυτή είχα την τύχη να γνωρίσω προσωπικά τον Μαρκούζε, γνωριμία που άλλαξε έκτοτε κυριολεκτικά τη ζωή μου, καθώς οι απόψεις του αποτέλεσαν για μένα ένα είδος πολιτικής αλλά και επιστημονικής πυξίδας.

Καμπή στη διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης του φοιτητικού κινήματος διαμαρτυρίας στη Δυτική Γερμανία αποτέλεσε το Διεθνές Συνέδριο για το Βιετνάμ που έλαβε χώρα στις 17-18 Φεβρουαρίου 1968 στο μεγάλο αμφιθέατρο του Τεχνικού Πανεπιστημίου του Δυτικού Βερολίνου με τη συμμετοχή γνωστών στελεχών της SDS και πολλών προσωπικοτήτων από το εσωτερικό και το εξωτερικό, όπως οι γερμανοί συγγραφείς Πέτερ Βάις, Εριχ Φριντ, ο γνωστός ιταλός εκδότης Τζιαντζιάκομο Φελτρινέλι, ο καθηγητής Οικονομίας και γραμματέας της τροτσκιστικής Τετάρτης Διεθνούς Ερνεστ Μαντέλ, ο πολιτικός εξόριστος Ιρανός Μπάαμαν Νίρουμαντ και πολλοί άλλοι. Από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν, εκτός από τον υπογράφοντα, οι συνάδελφοι και συναγωνιστές Ελένη Ιωαννίδου, Χρήστος Μπίστης, Θάνος Λίποβατς, Παύλος Εφεντάκης, Μιχάλης Γκίκας και ορισμένοι άλλοι, τα ονόματα των οποίων μου διαφεύγουν.
Η απόπειρα δολοφονίας του Ρούντι Ντούσκε σε κεντρικό δρόμο του Δυτικού Βερολίνου από τον νεοναζιστικών φρονημάτων άνεργο Γιόζεφ Μπάχμαν στις 11 Απριλίου 1968 δυναμίτισε κυριολεκτικά την ατμόσφαιρα. Ηθικός αυτουργός θεωρήθηκε το εκδοτικό συγκρότημα Αξελ Σπρίνγκερ και συγκεκριμένα η εφημερίδα «Βild» λόγω της πολεμικής που είχε εξαπολύσει σε βάρος του φοιτητικού κινήματος γενικά και του Ρούντι Ντούσκε ειδικότερα.

Η συνέχεια...

Η είδηση σχετικά με τον τραυματισμό του Ρούντι Ντούσκε εξαγρίωσε τους φοιτητές, οι οποίοι και πολιόρκησαν στο Δυτικό Βερολίνο, στο Αμβούργο και στη Φραγκφούρτη τις εγκαταστάσεις του εκδοτικού συγκροτήματος Αξελ Σπρίνγκερ εμποδίζοντας τη διανομή των εντύπων του. Οι συγκρούσεις των διαδηλωτών με τις δυνάμεις της αστυνομίας προσέλαβαν χαρακτήρα ανοιχτής μάχης με εκατοντάδες τραυματίες και από τις δύο πλευρές. Τα γεγονότα αυτά έφεραν και πάλι στο επίκεντρο των πολιτικών συζητήσεων μεταξύ των διαδηλωτών το θέμα της βίας. Εντονες ήταν οι αντιπαραθέσεις στο Πανεπιστήμιο της Φραγκφούρτης, όπου ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η παρουσία στελεχών του φοιτητικού κινήματος όπως των Χανς-Γιούργκεν Κραλ, του Γκύντερ Αμεντ, των αδελφών Φρανκ και Καρλ-Ντίτριχ Βολφ κ.ά., καθώς και του Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, γνωστού και ως «κόκκινου Ντάνι», ο οποίος εγκαταστάθηκε τελικά στη Φραγκφούρτη μετά την απέλασή του από τη Γαλλία λόγω του ηγετικού του ρόλου στην εξέγερση του Μάη του ΄68 στο Παρίσι.

Με επίκεντρο τον πόλεμο του Βιετνάμ, το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας συνέχισε τις κινητοποιήσεις εντείνοντας συγχρόνως τις αναζητήσεις στο επίπεδο της στρατηγικής, γεγονός που προκάλεσε σημαντικές ιδεολογικές διαφοροποιήσεις στους κόλπους του διασπαστικές τάσεις. Ορισμένα στελέχη του κινήματος με επικεφαλής την Ουλρίκε Μάινχοφ, τον Αντρέα Μπάαντερ, την Γκούντρουν Ενσλιν, τον Χόλγκερ Μάινς κ.ά., εμπνευσμένα από τη θεωρία του Μαριγκέλα, επέλεξαν τον δρόμο της ένοπλης πάλης, του αντάρτικου των πόλεων, με τραγικές συνέπειες για τους ίδιους, αφού τελικά εξοντώθηκαν από τις δυνάμεις της καταστολής, είτε στους δρόμους των πόλεων είτε στις φυλακές «υψίστης ασφαλείας». Κάποιοι άλλοι, ακολουθώντας το παράδειγμα του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα, βρέθηκαν στο πλευρό των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων του Τρίτου Κόσμου. Το μεγαλύτερο μέρος των αριστερών φοιτητών, ωστόσο, συνέχισε τους αγώνες του στις πόλεις της Δυτικής Γερμανίας επικεντρώνοντας τις δραστηριότητές του στην ανάγκη πολιτικοποίησης και κινητοποίησης των εργατών, καθώς και σε θέματα όπως η αντιαυταρχική εκπαίδευση των παιδιών, η χειραφέτηση των γυναικών κτλ., από όπου και προέκυψε αργότερα το κίνημα των «αυθορμητιστών» («Spontis») στη Φραγκφούρτη, το οποίο και μετεξελίχθηκε, αφού ασχολήθηκε προηγουμένως με τις καταλήψεις σπιτιών, στο γνωστό κίνημα των Πρασίνων. Οι Πράσινοι και συγκεκριμένα η φράξια των «πραγματιστών» («Realos»), με επικεφαλής, μεταξύ άλλων, τους Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ και Γιόσκα Φίσερ, διαγράφοντας, στο όνομα της προστασίας του περιβάλλοντος, ιδεολογική στροφή 180 μοιρών, έγιναν αποδεκτοί από το σύστημα το οποίο κάποτε πολεμούσαν και έχουν καταλάβει ύψιστα πολιτικά αξιώματα. Αλλα πάλι στελέχη εξελίχθηκαν σε πολέμιους της Αριστεράς, όπως ο ανανήψας Χορστ Μάλερ, κάποτε δικηγόρος της Ομάδας ΜπάαντερΜάινχοφ («Rote Αrmee Fraktion» = Φράξια Κόκκινος Στρατός), ενώ άλλοι, ιδιαίτερα μεταξύ των διανοουμένων, υπηρετούν με πάθος τον αναδυόμενο γερμανικό εθνικισμό.

Ανεξάρτητα από τη μετέπειτα προσωπική πορεία πολλών στελεχών, το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας επηρέασε σε σημαντικό βαθμό τα πολιτικά πράγματα της χώρας, συμβάλλοντας έτσι ουσιαστικά στη διαδικασία χειραφέτησης της γερμανικής κοινωνίας.

--------------------------------------
Ο κ. Ζήσης Δ.Παπαδημητρίου είναι ομότιμος καθηγητής κοινωνιολογίας του ΑΠΘ. Υπήρξε μέλος της Σοσιαλιστικής Γερμανικής Φοιτητικής Ενωσης (SDS) και συμμετέσχε ενεργά στο φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας τη δεκαετία του '60. Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο Βήμα Ιδεών.

ΑΠΕ
Η απόπειρα δολοφονίας του Ρούντι Ντούσκε στις 11 Απριλίου 1968 δυναμίτισε την ατμόσφαιρα

Όροι Χρήσης : Προστασία Προσωπικών Δεδομένων : Ασφάλεια Συναλλαγών
©1999-2014 Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη Α.Ε.
Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του in.gr διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση. Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του, σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη.