Κάποτε ο Μεξικανός Πορφίριο Ντίας (1830-1915), ήρωας πολέμου, πρόεδρος και δικτάτορας είχε πει: «Καημένο Μεξικό! Τόσο μακριά από τον Θεό και τόσο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες...»

Η φράση αυτή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για το σύνολο σχεδόν των χωρών της Κεντρικής και Νοτίου Αμερικής, άσχετα από τη χιλιομετρική απόσταση που τις χωρίζει από τις ΗΠΑ.

Για δεκαετίες ολόκληρες η περιοχή ήταν η «πίσω αυλή» της Ουάσινγκτον. Μια αυλή με στυγνούς δικτάτορες και προέδρους που θύμιζαν τους caudillos του 19ου αιώνα. Με μαρξιστές και μαοϊστές αντάρτες, κυρίως όμως με τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, εμφύλιες διαμάχες και εμπόριο κοκαΐνης.

Μετά την εκλογή του, το 2000, ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ είχε δηλώσει ότι η Λατινική Αμερική θα βρεθεί στο επίκεντρο της εξωτερικής του πολιτικής. Ωστόσο, τα σχέδιά του Τζορτζ Ο. Μπους άλλαξαν μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου, οπότε η Ουάσινγκτον στράφηκε στο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας, στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ.

Στην «πίσω αυλή», ωστόσο, άρχισαν να εμφανίζονται περίεργοι επισκέπτες. Στο πλάι του (ασθενούς πλέον) Φιντέλ Κάστρο, ήλθε ο Ούγκο Τσάβες από τη Βενεζουέλα, ο ινδιάνος Αϊμάρα Έβο Μοράλες από τη Βολιβία, καθώς και ο Ντανιέλ Ορτέγκα από τη Νικαράγουα.

Από κοντά και άλλοι σοσιαλιστές, ή σοσιαλδημοκράτες πρόεδροι όπως ο Περονιστής Κίρσνερ στην Αργεντινή, η γιατρός Μισέλ Μπατσελέτ στη Χιλή, ο ογκολόγος Ταμπαρέ Βάσκες στην Ουρουγουάη, ο συνδικαλιστής Ινάσιο «Λούλα» ντα Σίλβα στη Βραζιλία, ο ευσεβής καθολικός-αριστερός Ραφαέλ Κορέα στον Ισημερινό και (από το 2008) ο πρώην επίσκοπος Φερνάντο Λούγο στην Παραγουάη.

Και σε όλα αυτά πώς απαντούν οι ΗΠΑ; Προς το παρόν, ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας είναι πιο σημαντικός. Ακόμα και το σχέδιο για τη δημιουργία μιας Ελεύθερης Ζώνης Εμπορίου από την Αλάσκα έως τη Γη του Πυρός έχει μείνει στα χαρτιά.

Το ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι πώς θα απαντήσει η Ουάσινγκτον, αλλά πώς οι νέες ηγεσίες όλων αυτών των χωρών θα μπορέσουν να υλοποιήσουν τις υποσχέσεις τους για λιγότερη φτώχεια και περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη.

Απόστολος Ρουμπάνης